کنتاکتور چیست

کنتاکتور یکی از بخش‌های بسیار مهم و کاربردی در بسیاری از سیستم‌های الکتریکی صنعتی و تجاری است. کنتاکتور یک کلید الکتریکی است که به منظور روشن یا خاموش کردن مدارهای الکتریکی در سطوح ولتاژ و جریان بالا استفاده می‌شود.یکی از اصلی ترین و پرکاربردترین تجهیزات برق صنعتی است که در صنعت و اتوماسیون صنعتی کاربرد بسیاری دارد.در واقع کنتاکتور یک کلید مغناطیسی است که دارای 3 فاز و 3 کنتاکت اصلی می‌باشد و به جهت برقراری ارتباط بین تجهیزات از راه دور استفاده می‌شود.کنتاکتورها شباهت زیادی به رله ها دارند، اما از کنتاکتورها به طور معمول در قطعاتی با آمپر بالا استفاده می‌شود.

کنتاکتور از دو هسته که یکی ثابت و دیگري متحرك است، تشکیل می شود. در میان هستۀ ثابت یک سیم پیچ قرار دارد که با عبور جریان از آن نیرویی ایجاد می شود که هسته متحرك را به هستۀ ثابت متصل می­کند. با حرکت هستۀ متحرك، تعدادي کنتاکت باز، بسته و تعدادي کنتاکت بسته، باز خواهند شد.

کنتاکتور در تجهیزاتی استفاده می‌شود که نیاز به قطع و وصل مکرر مدارهای الکتریکی دارند. این قطعه خطوط تغذیه توان را که به بار متصل هستند، کنترل می‌کند. هسته متحرک کنتاکتور توسط یک فنر از هسته ثابت جدا نگه داشته می‌شود و مجموعه‌ای از کنتاکت‌های عایق به هسته متحرک متصل است که با حرکت آن، وضعیت کنتاکت‌ها تغییر می‌کند.در وضعیت وصل، هسته متحرک تحت تأثیر نیروی میدان مغناطیسی ایجادشده در سیم‌پیچ، به هسته ثابت نزدیک می‌شود و کنتاکت‌های متحرک را به کنتاکت‌های ثابت متصل می‌کند. این حالت تا زمانی که جریان در سیم‌پیچ برقرار باشد، ادامه دارد. اما در صورت کاهش یا قطع ولتاژ در بوبین، نیروی فنرها باعث می‌شود کنتاکت‌های متحرک به طور خودکار به وضعیت قطع بازگردند و جریان الکتریکی قطع شود. این عملکرد که به آن “آزاد شدن کنتاکتور” گفته می‌شود، نقش حفاظتی مهمی در تجهیزات دارد.

برخلاف کلیدهای مکانیکی سنتی، کنتاکتور قابلیت کارکرد در مدارهای با جریان بالا را دارد و می‌تواند از راه دور کنترل شود، که این ویژگی برای بسیاری از کاربردهای صنعتی بسیار حیاتی است. در واقع، کنتاکتورها با استفاده از انرژی الکتریکی، جریان را کنترل می‌کنند و این امر باعث می‌شود که دستگاه‌هایی مانند موتورها و دیگر تجهیزات صنعتی به‌طور مؤثرتر و ایمن‌تر عمل کنند.

همانطور که گفتیم در کنتاکتور یک قسمت به اسم هسته متحرکت وجود دارد که توسط فنری از قسمت ثابت جدا نگه داشته می‌شود. تعدادی کنتاکت عایق هم به هسته متحرک متصل هستند که با آن حرکت می‌کنند. در قسمت ثابت هسته نیز تعدادی کنتاکت دیگر، قرار دارند. در حالت وصل، تیغه‌ متحرک کنتاکتور، تحت نیروی الکترومغناطیسی بوده و با کنتاکت ثابت در تماس است.

کنتاکتور از اجزای مختلفی تشکیل شده است که هرکدام نقش ویژه‌ای در عملکرد کلی آن ایفا می‌کنند. این اجزا عبارتند از.

بوبین

کنتاکت‌های اصلی

کنتاکت‌های کمکی

هسته متحرک

فنر بازگشتی

محفظه یا بدنه

کنتاکتورها در بسیاری از سیستم‌ها و تجهیزات الکتریکی و صنعتی به کار می‌روند. مهم‌ترین کاربردهای آن‌ها عبارت‌اند از.

    کنترل موتورهای الکتریکی: کنتاکتورها برای راه اندازی، توقف و تغییر جهت چرخش موتورهای الکتریکی با قدرت بالا مورد استفاده قرار می‌گیرند.

    مدیریت بارهای سنگین: برای بارهای بزرگ مانند دستگاه‌های صنعتی و تجهیزات برقی، کنتاکتورها کمک می‌کنند تا از مدارهای کنترلی جدا شوند و بارهای سنگین را مدیریت کنند.

    کنترل سیستم‌های روشنایی: در سیستم‌های روشنایی بزرگ و پیچیده، کنتاکتورها برای کنترل روشن و خاموش شدن لامپ‌ها و چراغ‌ها به کار می‌روند.

    کنترل سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی: کنتاکتورها در سیستم‌های تهویه مطبوع و گرمایش از قبیل بویلرها، چیلرها و فن‌کویل‌ها برای کنترل جریان برق استفاده می‌شوند.

    مدارهای حفاظت: در سیستم‌های حفاظتی، کنتاکتورها می‌توانند برای قطع مدارها در صورت بروز مشکلات یا شرایط اضطراری به کار روند.

مزیت های استفاده از کنتاکتورها در مقایسه با قطع کننده های دستی صنعتی شامل موارد زیر می شود.

    امکان مدیریت مصرف کننده از دور (سوئیچینگ)

    کنترل و تغییر وضعیت مصرف کننده از چندین محل

    قابلیت شخصی سازی مدار فرمان اتوماتیک برای مراحل مختلف مصرف کننده

    سرعت روشن خاموش شدن زیاد و کاهش استهلاک کلید

    بلحاظ حفاظتی نیز کنتاکتورها مطمئن تر و مناسب تر می باشد

    دارای عمر بیشتر نسبت به کلید ساده

کنتاکتورها در تیپ‌ها و مدل‌های مختلفی طراحی و ساخته می‌شوند تا نیازهای متنوع را در صنایع و کاربردهای خانگی پوشش دهند. از پرکاربردترین تیپ‌های مختلف انواع کنتاکتورمی‌توان به کنتاکتورهای خازنی، مینی کنتاکتور، مدل بی‌صدا و خلا  آن اشاره کرد.هر تیپ از کنتاکتورها با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، برای کاربرد خاصی مناسب است؛ به طور مثال کنتاکتورهای مینی با ابعاد کوچک خود در تابلوهای برق کوچک کاربرد دارند، در حالی که کنتاکتورهای بی‌صدا برای محیط‌هایی که کاهش صدا در آن‌ها اهمیت دارد، طراحی شده‌اند. همچنین کنتاکتورهای خلا که در محیط‌های خاص با گردوغبار یا لرزش بالا استفاده می‌شوند.

همانطور که گفتیم کنتاکتور از مهم ترین تجهیزات صنعت برق به حساب می‌آید که در بسیاری از اماکن مورد استفاده قرار می‌گیرد. ما در این مقاله سعی کردم یک تعریف کلی درباره کنتاکتور به شما بدهیم. در مقالات بعدی با کنتاکتور و نکات مهم آن بیشتر آشنا خواهیم شد.