آشنایی با لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس و تفاوت تجهیزات در سریهای مختلف
کنتاکتور زیمنس یکی از تجهیزات پرکاربرد در تابلوهای برق صنعتی است که وظیفه اصلی آن، قطع و وصل مدارهای قدرت و کنترل بارهای الکتریکی، بهویژه موتورهای سهفاز، است. بااینحال، در بسیاری از پروژههای صنعتی، انتخاب کنتاکتور بهتنهایی برای طراحی یک مدار کامل کافی نیست. گاهی لازم است وضعیت قطع و وصل کنتاکتور به PLC گزارش شود، گاهی باید ولتاژ برگشتی بوبین هنگام قطع کاهش پیدا کند و در بعضی مدارها نیز به تجهیزات مخصوص راهاندازی چپگرد و راستگرد، قفل مکانیکی یا کنتاکتهای کمکی بیشتری نیاز داریم. در چنین شرایطی، لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس اهمیت پیدا میکنند؛ تجهیزاتی که متناسب با مدل کنتاکتور انتخاب میشوند و میتوانند امکانات کنترلی، حفاظتی و عملیاتی مدار را افزایش دهند.

شرکت زیمنس برای خانواده کنتاکتورهای SIRIUS، مجموعهای از تجهیزات جانبی و قطعات یدکی طراحی کرده است. این تجهیزات در همه مدلها یکسان نیستند و تفاوت اندازه فریم، نسل محصول، نوع بوبین، روش اتصال سیمها و ساختار داخلی کنتاکتور بر سازگاری آنها تأثیر میگذارد. برای مثال، کنتاکتورهای سری 3RT201، 3RT202، 3RT203 و 3RT204 در خانواده 3RT2 قرار میگیرند، اما نمیتوان فرض کرد هر قطعه جانبی که برای یکی از این مدلها مناسب است، بدون بررسی به مدل دیگر نیز متصل میشود. در خانوادههای بزرگتر مانند 3RT10 نیز ساختار تجهیزات و شیوه نصب بعضی لوازم جانبی متفاوت است. کاتالوگ رسمی زیمنس نیز لوازم جانبی این خانوادهها را بر اساس گروه محصول و اندازه فریم تفکیک میکند.
چرا شناخت لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس اهمیت دارد؟
فرض کنید یک موتور سهفاز در خط تولید کارخانه با استفاده از کنتاکتور زیمنس روشن و خاموش میشود. اگر فقط قطع و وصل موتور اهمیت داشته باشد، ممکن است کنتاکتور اصلی نیاز پروژه را برآورده کند؛ اما اگر قرار باشد PLC روشن بودن موتور را تشخیص دهد، اپراتور از وضعیت عملکرد مدار مطلع شود، چند شرط کنترلی بهصورت همزمان برقرار باشند یا دو کنتاکتور در یک مدار نتوانند همزمان وصل شوند، طراحی مدار به تجهیزات بیشتری نیاز خواهد داشت. انتخاب نادرست این تجهیزات میتواند باعث افزایش هزینه، اشغال فضای غیرضروری در تابلو یا حتی ایجاد اختلال در عملکرد مدار فرمان شود.
برای نمونه، کنتاکت کمکی با کنتاکت قدرت تفاوت دارد. کنتاکتهای قدرت برای قطع و وصل جریان اصلی بار طراحی شدهاند، درحالیکه کنتاکتهای کمکی معمولاً در مدار فرمان، سیگنالدهی، اینترلاک و ارسال وضعیت استفاده میشوند. به همین ترتیب، ماژول سرکوب اضافهولتاژ بوبین برای کاهش اثر پالس ولتاژی ناشی از قطع سیمپیچ به کار میرود و جایگزین کلید حفاظتی موتور یا تجهیزات حفاظت در برابر اتصال کوتاه نیست. شناخت همین تفاوتهای ظاهراً ساده، از اشتباهات رایج در خرید لوازم جانبی جلوگیری میکند.
نکته مهم دیگر، تفاوت میان «لوازم جانبی قابل نصب» و «امکاناتی است که از ابتدا روی خود کنتاکتور نصب شدهاند». برخی مدلهای زیمنس دارای کنتاکت کمکی داخلی هستند و بعضی نسخهها نیز با کنتاکت کمکی نصبشده یا مدار الکترونیکی کنترل بوبین عرضه میشوند. بنابراین، پیش از سفارش قطعه باید مشخص شود که کنتاکتور موجود چه امکاناتی دارد و واقعاً به چه تجهیزی نیاز است. در مشخصات رسمی خانواده 3RT2، برای مثال، وضعیت کنتاکتهای کمکی داخلی میان بعضی مدلها متفاوت است.
لوازم جانبی کنتاکتورهای زیمنس را میتوان بر اساس وظیفهای که انجام میدهند به چند گروه اصلی تقسیم کرد. این دستهبندی به خریدار کمک میکند بهجای جستوجوی پراکنده شماره فنی قطعات، ابتدا نیاز مدار را مشخص کند و سپس تجهیز سازگار با مدل کنتاکتور را انتخاب کند.
|
گروه لوازم جانبی |
کاربرد اصلی |
نمونه استفاده در صنعت |
|---|---|---|
|
کنتاکت کمکی و بلوک کمکی |
افزایش نقاط فرمان و سیگنال |
ارسال وضعیت کنتاکتور به PLC |
|
ماژول سرکوب اضافهولتاژ |
کاهش پالس ولتاژ هنگام قطع بوبین |
مدارهای فرمان PLC و رله |
|
بوبین یا سیمپیچ جایگزین |
تعویض بوبین در مدلهای قابل تعمیر |
تغییر یا جایگزینی بوبین معیوب |
|
قفل مکانیکی و تجهیزات اینترلاک |
جلوگیری از وصل همزمان کنتاکتورهای ناسازگار |
مدار چپگرد و راستگرد |
|
تجهیزات تأخیر زمانی |
ایجاد عملکرد تأخیری در مدار فرمان |
توالی روشنشدن تجهیزات |
|
تجهیزات اتصال و لینک |
اتصال یا هماهنگسازی اجزای یک مجموعه |
مونتاژ مدارهای ترکیبی |
|
قطعات یدکی و تجهیزات نصب |
نگهداری و تکمیل مجموعه کنتاکتور |
تعمیر یا بازسازی تابلو |
این جدول یک دستهبندی کاربردی از گروههای متداول است، نه به این معنا که تمام قطعات آن برای تمام مدلهای 3RT قابل نصب هستند. برای نمونه، زیمنس در فهرست تجهیزات جانبی سریهای 3RT2 و 3RT1، گروههایی مانند کنتاکت کمکی، سرکوبگر اضافهولتاژ، بوبین، قطعات کنتاکت و تجهیزات دیگر را بهصورت جداگانه معرفی میکند.
یکی از مهمترین لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس، کنتاکت کمکی یا Auxiliary Contact است. این قطعه برای توسعه مدار فرمان استفاده میشود و امکان میدهد وضعیت مکانیکی کنتاکتور در اختیار تجهیزات دیگر قرار بگیرد. هنگامی که کنتاکتور وصل میشود، کنتاکتهای کمکی متناظر با عملکرد آن تغییر وضعیت میدهند و میتوان از این تغییر وضعیت برای روشن کردن چراغ سیگنال، ارسال فرمان به PLC، ایجاد خودنگهدار یا اجرای منطق کنترلی استفاده کرد.
کنتاکتهای کمکی معمولاً با دو اصطلاح NO و NC شناخته میشوند. کنتاکت NO در حالت عادی باز است و با عملکرد کنتاکتور بسته میشود؛ در مقابل، کنتاکت NC در حالت عادی بسته است و با عملکرد کنتاکتور باز میشود. منظور از حالت عادی در اینجا، وضعیت کنتاکتور در شرایط بیتحریک و بدون عملکرد مکانیکی است، نه لزوماً وضعیت معمول دستگاه در زمان کار کارخانه.
کنتاکت کمکی NO
برای ارسال سیگنال وصلشدن کنتاکتور، روشنکردن چراغ وضعیت، ایجاد مدار خودنگهدار و اعلام فعالشدن یک تجهیز کاربرد دارد. در انتخاب آن باید تعداد کنتاکتهای موردنیاز و سازگاری بلوک با مدل اصلی بررسی شود.
کنتاکت کمکی NC
برای منطقهای کنترلی که به بازشدن مسیر پس از عملکرد کنتاکتور نیاز دارند، از جمله برخی مدارهای اینترلاک و سیگنالدهی، استفاده میشود. انتخاب NC بهتنهایی تضمینکننده ایمنی مدار نیست و طراحی باید متناسب با کاربرد انجام شود.
کنتاکت کمکی ممکن است بهصورت بلوک قابل نصب روی جلوی کنتاکتور یا در برخی خانوادهها به شکل تجهیزات جانبی قابل نصب در موقعیتهای مشخص عرضه شود. تعداد و ترکیب کنتاکتها نیز بسته به مدل متفاوت است؛ برای مثال، در مشخصات رسمی سری 3RT20، مدل 3RT201 و مدلهای 3RT202 تا 3RT204 از نظر کنتاکتهای کمکی داخلی یکسان نیستند. در نتیجه، قبل از خرید بلوک اضافه باید ابتدا تعداد کنتاکتهای موجود را از روی دیتاشیت همان شماره فنی بررسی کرد.
۲. ماژول سرکوب اضافهولتاژ بوبین کنتاکتور
بوبین کنتاکتور یک سیمپیچ الکترومغناطیسی است که با اعمال ولتاژ مناسب، مکانیزم کنتاکتور را فعال میکند. هنگام قطع جریان بوبین، انرژی ذخیرهشده در سیمپیچ میتواند باعث ایجاد پالس ولتاژی شود. این پالس در برخی مدارهای فرمان، بهویژه مدارهایی که خروجی PLC یا تجهیزات الکترونیکی دارند، ممکن است موجب ایجاد اختلال یا افزایش تنش الکتریکی شود. برای مدیریت این وضعیت، از ماژولهای سرکوب اضافهولتاژ یا Surge Suppressor استفاده میشود.
در خانواده لوازم جانبی SIRIUS، زیمنس انواع مختلفی از سرکوبگرها، از جمله مدلهای مبتنی بر واریستور و مدار RC، معرفی کرده است. انتخاب نوع مناسب به ولتاژ و نوع تغذیه بوبین، ساختار مدار فرمان و مشخصات فنی تجهیز بستگی دارد. برخی شمارههای فنی این گروه به بازههای مشخصی از ولتاژ AC یا DC اختصاص دارند؛ بنابراین انتخاب صرفاً بر اساس عبارت «سرکوبگر کنتاکتور زیمنس» کافی نیست.
در عمل، استفاده از ماژول مناسب میتواند به کاهش پالسهای ناشی از قطع بوبین کمک کند، اما یک نکته فنی مهم وجود دارد: روش سرکوب اضافهولتاژ ممکن است بر زمان رهاشدن کنتاکتور تأثیر بگذارد. این موضوع در مدارهایی که زمان قطع سریع یا توالی دقیق عملکرد اهمیت دارد، باید مورد توجه قرار بگیرد. همچنین این ماژولها را نباید با محافظ اضافهولتاژ شبکه یا تجهیزات حفاظت موتور اشتباه گرفت؛ وظیفه اصلی آنها مدیریت پالس ناشی از بوبین است، نه حفاظت کامل مدار قدرت در برابر تمام خطاهای الکتریکی.
۳. بوبین جایگزین؛ چه زمانی به تعویض آن نیاز داریم؟
بوبین یا سیمپیچ مغناطیسی یکی دیگر از گروههای مهم قطعات جانبی و یدکی کنتاکتور زیمنس است. خرابی بوبین میتواند باعث شود کنتاکتور با وجود وجود فرمان الکتریکی، بهدرستی جذب نکند یا پس از عملکرد با مشکل مواجه شود. البته هر بار جذبنشدن کنتاکتور به معنای سوختن بوبین نیست؛ افت ولتاژ مدار فرمان، شلشدن اتصالات، خرابی خروجی فرمان یا ایراد مکانیکی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. بنابراین پیش از تعویض بوبین، باید علت واقعی عیب مشخص شود.
در برخی مدلهای سری 3RT2، امکان تعویض بوبین وجود دارد؛ بااینحال، این قابلیت را نمیتوان بدون بررسی به تمام نسخهها و همه خانوادههای کنتاکتور زیمنس تعمیم داد. خود زیمنس در مشخصات خانواده 3RT20 امکان تعویض بوبین را برای مدلهای 3RT202 تا 3RT204 ذکر کرده است. در نتیجه، برای تهیه بوبین جایگزین باید شماره فنی کامل کنتاکتور، ولتاژ و نوع تغذیه بوبین و سازگاری قطعه با همان نسخه بررسی شود.
برای مثال، اگر کنتاکتور با بوبین 24 ولت DC کار میکند، نمیتوان صرفاً به دلیل یکسانبودن اندازه فیزیکی، بوبین 230 ولت AC را جایگزین کرد. چنین انتخابی میتواند به خرابی تجهیز یا عملکرد نادرست مدار منجر شود. حتی در مواردی که دو بوبین ولتاژ اسمی مشابهی دارند، شماره فنی و سازگاری آنها باید بررسی شود. تعویض بوبین و بازکردن کنتاکتور نیز باید توسط فرد متخصص، پس از قطع و ایمنسازی منابع انرژی و مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
۴. قفل مکانیکی کنتاکتور زیمنس و کاربرد آن در مدار چپگرد و راستگرد
در برخی مدارهای صنعتی، استفاده از دو کنتاکتور برای کنترل یک موتور یا مجموعه تجهیزات ضروری است. یکی از نمونههای رایج، مدار چپگرد و راستگرد موتور سهفاز است که در آن ترتیب اتصال فازها برای تغییر جهت چرخش موتور تغییر میکند. در چنین مداری، اگر دو کنتاکتور مربوط به دو جهت چرخش بهصورت همزمان وصل شوند، ممکن است اتصال کوتاه شدیدی در مدار قدرت رخ دهد. به همین دلیل، طراحی مدار باید بهگونهای باشد که از وصل همزمان دو کنتاکتور جلوگیری شود.
یکی از تجهیزات قابل استفاده در این نوع مدارها، قفل مکانیکی یا Mechanical Interlock است. این قطعه بین دو کنتاکتور سازگار نصب میشود و مانع عملکرد همزمان مکانیزمهای آنها خواهد شد. البته قفل مکانیکی بهتنهایی جایگزین اینترلاک الکتریکی نیست؛ در طراحی اصولی، معمولاً از کنتاکتهای کمکی NC برای اینترلاک الکتریکی نیز استفاده میشود تا فرمان وصل هر کنتاکتور به وضعیت کنتاکتور مقابل وابسته باشد. ترکیب این دو روش میتواند احتمال عملکرد همزمان ناخواسته را کاهش دهد.
برای انتخاب قفل مکانیکی کنتاکتور زیمنس، باید شماره فنی هر دو کنتاکتور، اندازه فریم، نوع آرایش نصب و سازگاری مجموعه بررسی شود. نمیتوان فرض کرد قفل مکانیکی مناسب سری 3RT201 برای سری 3RT204 نیز قابل استفاده است. در مدارهای چپگرد و راستگرد، علاوه بر قفل مکانیکی، باید سیمبندی مدار قدرت، ترتیب فازها، تجهیزات حفاظت اتصال کوتاه و اضافهبار و منطق فرمان نیز بهدرستی طراحی شوند.
۵. تجهیزات تأخیر زمانی و کنتاکتهای کمکی زماندار
در بعضی کاربردها، تغییر وضعیت کنتاکتور باید با تأخیر مشخصی انجام شود. برای مثال، در یک مدار صنعتی ممکن است لازم باشد پس از ارسال فرمان، کنتاکت کمکی بلافاصله تغییر وضعیت ندهد و این تغییر پس از مدت تعیینشده اتفاق بیفتد. برای چنین کاربردهایی میتوان از بلوکهای کنتاکت کمکی زماندار استفاده کرد. این تجهیزات با توجه به طراحی خود میتوانند از سازوکار پنوماتیکی یا الکترونیکی بهره ببرند.
تفاوت مهم میان کنتاکت کمکی معمولی و کنتاکت کمکی زماندار این است که در نوع معمولی، تغییر وضعیت تابع عملکرد مکانیکی کنتاکتور است؛ اما در نوع زماندار، یک بازه زمانی نیز در عملکرد کنتاکت دخالت دارد. این قابلیت در برخی مدارهای توالی عملکرد، کنترل تجهیزات و هماهنگی فرمانها کاربرد دارد. زیمنس برای خانوادههای مشخصی از کنتاکتورهای SIRIUS، تجهیزات کمکی زماندار و مدلهای مختلفی از این گروه را در فهرست محصولات خود معرفی کرده است.
معرفی لوازم جانبی مدلهای مختلف کنتاکتور زیمنس
برای انتخاب لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس، مهمترین نکته این است که شماره سری کنتاکتور بهتنهایی برای تشخیص سازگاری تمام قطعات کافی نیست. باید اندازه فریم، شماره فنی کامل، نسل محصول، نوع بوبین و نوع ترمینالها را نیز در نظر گرفت. در خانواده SIRIUS، کنتاکتورهای 3RT201 تا 3RT204 بهترتیب در اندازههای S00، S0، S2 و S3 قرار میگیرند؛ به همین دلیل، با افزایش اندازه و ظرفیت کنتاکتور، برخی از تجهیزات جانبی و شیوه اتصال آنها نیز تغییر میکند.
۶. لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس 3RT201
کنتاکتور 3RT201؛ فریم S00
این سری برای کاربردهای کوچکتر و مدارهایی با توان پایینتر از مدلهای بزرگتر خانواده 3RT2 استفاده میشود. انتخاب لوازم جانبی آن باید با توجه به اندازه فریم و نسخه دقیق کنتاکتور انجام شود.
کنتاکتور 3RT201 در خانواده S00 قرار میگیرد و در کاربردهای کنترل موتور، ماشینآلات کوچک و مدارهای فرمان صنعتی دیده میشود. یکی از نکات مهم این مدل، وجود یک کنتاکت کمکی داخلی در واحد پایه است. بنابراین، قبل از خرید کنتاکت کمکی اضافه باید مشخص شود که کنتاکت داخلی چه نوعی است و آیا برای تمام وظایف مدار فرمان کافی خواهد بود یا خیر. اگر به نقاط فرمان بیشتری نیاز باشد، باید بلوک کمکی سازگار با نسخه دقیق کنتاکتور انتخاب شود.
در مورد بوبین نیز باید دقت بیشتری داشت. امکان تعویض بوبین در تمام مدلهای این خانواده یکسان نیست و در اطلاعات رسمی زیمنس، قابلیت تعویض بوبین برای 3RT202 تا 3RT204 ذکر شده است، نه بهصورت یک قاعده عمومی برای تمام 3RT201ها. در نتیجه، برای تعمیر یا سفارش بوبین 3RT201 باید به اطلاعات قطعه و دستورالعمل همان مدل مراجعه کرد.
۷. لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس 3RT202
کنتاکتور 3RT202؛ فریم S0
این مدل در کاربردهای متنوع کنترل موتور صنعتی استفاده میشود و از نظر اندازه فریم، یک گروه بزرگتر از 3RT201 محسوب میشود. سازگاری تجهیزات جانبی آن باید از روی کاتالوگ فریم S0 بررسی شود.
یکی از ویژگیهای مهم کنتاکتور 3RT202 این است که در واحد پایه آن دو کنتاکت کمکی داخلی، شامل یک NO و یک NC، وجود دارد. این ترکیب در بسیاری از مدارهای معمولی برای اعلام وضعیت، خودنگهدار و بخشی از منطق فرمان مفید است؛ اما در مدارهایی که چند خروجی کنترلی مجزا دارند، ممکن است به کنتاکتهای بیشتری نیاز باشد. در چنین شرایطی میتوان از بلوکهای کمکی سازگار با این خانواده استفاده کرد، مشروط بر اینکه نوع نصب و ترکیب کنتاکتها در کاتالوگ همان نسخه تأیید شده باشد.
گروه دیگری از لوازم جانبی مهم برای 3RT202، ماژولهای سرکوب اضافهولتاژ بوبین است. بعضی نسخههای این مدل با مدار الکترونیکی کنترل بوبین یا تجهیزات مرتبط عرضه میشوند و برخی نسخههای پایه ممکن است برای مدیریت اضافهولتاژ به یک قطعه جانبی جداگانه نیاز داشته باشند. بنابراین، نخست باید کد کامل محصول بررسی شود تا مشخص شود مدار بوبین از قبل چه امکاناتی دارد.
بوبین جایگزین، تجهیزات اتصال و قطعات یدکی نیز باید براساس شماره فنی دقیق انتخاب شوند. اگر کنتاکتور 3RT202 در یک مدار چپگرد و راستگرد استفاده میشود، لازم است سازگاری قفل مکانیکی و تجهیزات اتصال مجموعه با هر دو کنتاکتور بررسی شود. خرید دو کنتاکتور با شماره سری مشابه، بهتنهایی سازگاری یک قفل مکانیکی مشخص را تضمین نمیکند.
۸. لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس 3RT203
کنتاکتور 3RT203؛ فریم S2
این مدل برای کاربردهای قدرت بالاتر از 3RT202 به کار میرود. در انتخاب تجهیزات جانبی آن، علاوه بر نوع قطعه، فضای نصب، روش اتصال و هماهنگی با مدار قدرت اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کنتاکتور 3RT203 در اندازه فریم S2 قرار دارد و در خانواده 3RT2 برای کاربردهای صنعتی با ظرفیت بالاتر استفاده میشود. مانند 3RT202، واحد پایه این مدل نیز دو کنتاکت کمکی داخلی، شامل یک NO و یک NC، دارد. با این حال، افزایش ظرفیت کنتاکتور به این معنا نیست که تمام تجهیزات جانبی مدلهای کوچکتر میتوانند روی آن نصب شوند. در این فریم باید بلوک کمکی، قطعات اتصال و سایر لوازم براساس فهرست سازگاری اختصاصی همان گروه انتخاب شوند.
یکی از موارد مهم در این مدل، توجه به ساختار ترمینالهای قدرت است. در خانواده 3RT2، روش اتصال کنتاکتورهای 3RT203 با مدلهای 3RT201 و 3RT202 تفاوتهایی دارد؛ به همین دلیل، هنگام انتخاب تجهیزات اتصال، کابلشو و متعلقات نصب باید به دستورالعمل همان فریم مراجعه کرد. هر قطعهای که صرفاً از نظر ابعاد ظاهری مشابه به نظر میرسد، لزوماً از نظر تحمل جریان، استحکام اتصال و تأییدیه سازنده مناسب نیست.
در صورت نیاز به تعویض بوبین، این مدل در گروه کنتاکتورهایی قرار دارد که زیمنس قابلیت تعویض بوبین آنها را اعلام کرده است. با وجود این، ولتاژ، نوع تغذیه، شماره فنی و روش تعویض باید مطابق مستندات محصول انتخاب شوند. همچنین در نسخههای دارای کنترل ایمنی خاص، ممکن است محدودیتهایی برای بازکردن یا تغییر بعضی اجزای داخلی وجود داشته باشد؛ بنابراین تعمیرکار نباید صرفاً براساس تجربه کار با مدلهای معمولی اقدام کند.
۹. لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس 3RT204
کنتاکتور 3RT204؛ فریم S3
این مدل در خانواده 3RT2 برای کاربردهای قدرت بالاتر از 3RT203 استفاده میشود. هنگام تهیه تجهیزات جانبی آن، تطبیق فریم، نوع اتصال و مشخصات کامل محصول اهمیت ویژهای دارد.
کنتاکتور 3RT204 در اندازه S3 قرار میگیرد و در کاربردهایی که ظرفیت بیشتری از مدلهای کوچکتر لازم است، مورد استفاده قرار میگیرد. این مدل نیز در واحد پایه خود دارای یک کنتاکت کمکی NO و یک کنتاکت کمکی NC است. اگر مدار فرمان به تعداد بیشتری از نقاط کمکی نیاز داشته باشد، باید از تجهیزات مورد تأیید برای همین فریم استفاده کرد؛ نمیتوان تعداد کنتاکتها یا نوع بلوک مناسب را تنها براساس شباهت ظاهری با 3RT203 تعیین کرد.
در فریم S3، بررسی روش اتصال قدرت اهمیت زیادی دارد. در اطلاعات رسمی زیمنس، امکان اتصال مستقیم به شینه اتصال با استفاده از کابلشو برای 3RT204، در شرایط مشخص و با برداشتن ترمینال جعبهای، ذکر شده است. این موضوع به معنای مجاز بودن هر نوع اتصال دستساز یا استفاده از هر شینهای نیست؛ ابعاد، ظرفیت جریان، روش نصب و الزامات سازنده باید رعایت شوند.
بوبین جایگزین، تجهیزات سرکوب اضافهولتاژ، کنتاکتهای کمکی سازگار و متعلقات اتصال از گروههایی هستند که هنگام نگهداری یا توسعه مدار 3RT204 باید بررسی شوند. بااینحال، ممکن است یک نسخه خاص از کنتاکتور از ابتدا دارای مدار الکترونیکی بوبین یا کنتاکت کمکی نصبشده باشد. بنابراین بهتر است ابتدا مشخصات کامل محصول خوانده شود و سپس فقط قطعات موردنیاز تهیه شوند.
۱۰. جدول مقایسه لوازم جانبی و ویژگیهای چهار مدل اصلی
جدول زیر تفاوتهای اصلی این چهار مدل را از نظر فریم، کنتاکت کمکی داخلی و نکات انتخاب لوازم جانبی نشان میدهد. این جدول برای شناسایی اولیه مناسب است؛ اما برای سفارش قطعه، جایگزین کاتالوگ شماره فنی کامل نیست.
|
مدل کنتاکتور |
اندازه فریم |
کنتاکت کمکی داخلی در واحد پایه |
نکته مهم هنگام انتخاب لوازم جانبی |
|---|---|---|---|
|
3RT201 |
S00 |
یک کنتاکت کمکی |
بررسی نوع کنتاکت داخلی و بلوک سازگار با فریم S00 |
|
3RT202 |
S0 |
یک NO و یک NC |
بررسی تجهیزات سازگار با فریم S0 |
|
3RT203 |
S2 |
یک NO و یک NC |
توجه به روش اتصال و تجهیزات مناسب فریم S2 |
|
3RT204 |
S3 |
یک NO و یک NC |
بررسی تجهیزات اتصال قدرت و متعلقات فریم S3 |
منبع مشخصات: اطلاعات رسمی خانواده SIRIUS 3RT زیمنس. ممکن است نسخههای ویژه، مدلهای دارای متعلقات نصبشده یا محصولات متعلق به نسلهای مختلف، مشخصات متفاوتی داشته باشند.
خانواده 3RT10؛ برای کاربردهای قدرت بالاتر
این خانواده در اندازههای بزرگتر، از جمله S6 تا S12، استفاده میشود و تجهیزات جانبی و روش اتصال آن با بسیاری از مدلهای کوچکتر 3RT2 تفاوت دارد.
خانواده 3RT10 برای کنترل موتورهای سهفاز در محدودههای قدرت بالاتر طراحی شده است. بر اساس اطلاعات رسمی زیمنس، این خانواده در اندازههای S6 تا S12 عرضه میشود و محدوده کاربرد آن تا 250 کیلووات نیز میرسد؛ البته توان قابل استفاده به مدل دقیق، شرایط شبکه و مشخصات موتور بستگی دارد. در این فریمها، تجهیزات جانبی باید متناسب با ساختار قدرت، نوع اتصال و آرایش نصب انتخاب شوند.
یکی از تفاوتهای مهم 3RT10 با 3RT2، نحوه عرضه کنتاکتهای کمکی است. در اطلاعات رسمی خانواده 3RT10، کنتاکتهای کمکی جانبی بهعنوان بخشی از تجهیز پایه ذکر شدهاند و امکان نصب تجهیزات کمکی در جلو و کنار نیز برای مدلهای مربوطه توضیح داده شده است. بنابراین، تعداد کنتاکتهای کمکی موجود و فضای نصب تجهیزات اضافه باید در زمان طراحی تابلو بررسی شود.
برای این خانواده، لوازم جانبی میتوانند شامل کنتاکتهای کمکی، تجهیزات سرکوب اضافهولتاژ، متعلقات اتصال قدرت، قطعات یدکی مجاز و تجهیزات نصب باشند. در کاربردهایی با جریان بالا، انتخاب متعلقات اتصال و شینه باید با توجه به شرایط حرارتی، جریان کاری و دستورالعمل نصب انجام شود. استفاده از یک قطعه صرفاً به دلیل شباهت ظاهری با تجهیزات فریمهای کوچکتر، روش قابل اطمینانی نیست.
۱۲. سایر تجهیزات جانبی و قطعاتی که هنگام خرید باید بشناسید
علاوه بر کنتاکت کمکی، بوبین و سرکوبگر اضافهولتاژ، زیمنس برای خانوادههای مختلف SIRIUS تجهیزات دیگری نیز معرفی میکند. از جمله این تجهیزات میتوان به ماژولهای کنترل کنتاکتور، ماژولهای اتصال هوشمند سری 3RC7، قطعات اتصال و آداپتورهای مشخص، قطعات کنتاکت و بعضی متعلقات نصب اشاره کرد. البته وجود یک گروه محصول در کاتالوگ عمومی به این معنا نیست که تمام اقلام آن برای هر مدل 3RT قابل استفاده هستند.
برای مثال، در یک تابلو برق که چند کنتاکتور و تجهیزات کنترلی بهصورت یک مجموعه کار میکنند، ممکن است به متعلقات اتصال یا ماژولهای ارتباطی ویژه نیاز باشد. در چنین شرایطی، باید مشخص شود که هدف صرفاً اتصال الکتریکی اجزاست یا قرار است اطلاعات و فرمانها نیز میان تجهیزات مبادله شوند. این دو کاربرد ممکن است به قطعات کاملاً متفاوتی نیاز داشته باشند.
از طرف دیگر، قطعات یدکی کنتاکتور با لوازم جانبی قابل نصب تفاوت دارند. قطعات یدکی برای جایگزینی اجزای فرسوده یا معیوب در مدلهای مجاز استفاده میشوند، درحالیکه لوازم جانبی معمولاً قابلیت جدیدی به مجموعه اضافه میکنند. هنگام سفارش هر دو گروه، بررسی شماره فنی و تأیید سازگاری از سوی سازنده ضروری است.
چگونه شماره فنی لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس را پیدا کنیم؟
یکی از چالشهای اصلی هنگام خرید لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس، پیدا کردن شماره فنی صحیح است. در بازار تجهیزات برق صنعتی، ممکن است دو قطعه از نظر شکل ظاهری بسیار شبیه باشند، اما برای دو خانواده متفاوت طراحی شده باشند یا از نظر ولتاژ، روش نصب و عملکرد الکتریکی تفاوت داشته باشند. به همین دلیل، انتخاب قطعه نباید فقط بر اساس نام عمومی آن، مانند «بوبین کنتاکتور زیمنس» یا «کنتاکت کمکی زیمنس»، انجام شود. روش مطمئنتر این است که ابتدا شماره فنی کامل کنتاکتور موجود را پیدا کنید و سپس در کاتالوگ رسمی زیمنس، تجهیزات جانبی سازگار با همان مدل را بررسی کنید.
شماره فنی کنتاکتور معمولاً روی بدنه یا برچسب مشخصات آن درج شده است. در بسیاری از محصولات خانواده SIRIUS، شمارههایی مانند 3RT2015، 3RT2025 یا 3RT2045 به خانواده و نسخهای از محصول اشاره دارند، اما برای سفارش قطعات یدکی و متعلقات باید کد کامل محصول و اطلاعات تکمیلی آن بررسی شود. پسوندهای شماره فنی ممکن است در مشخصاتی مانند نوع بوبین، ولتاژ کنترلی، نوع اتصال و امکانات داخلی تفاوت ایجاد کنند؛ بنابراین، مشابه بودن بخش ابتدایی کد بهتنهایی برای تأیید سازگاری کافی نیست.
برای مثال، فرض کنید یک کنتاکتور 3RT202 در تابلو نصب شده و قرار است کنتاکت کمکی بیشتری به آن اضافه شود. ابتدا باید مشخص شود کنتاکتور از چه نسل و نسخهای است، چه کنتاکتهای کمکیای در حال حاضر دارد و بلوک موردنظر با همان مدل و روش نصب سازگار است یا خیر. اگر هدف تعویض بوبین باشد، علاوه بر شماره فنی کنتاکتور باید ولتاژ و نوع تغذیه بوبین نیز مشخص شود. در مورد ماژول سرکوب اضافهولتاژ هم باید نوع بوبین و محدوده ولتاژ مجاز ماژول با مشخصات مدار فرمان مطابقت داشته باشد.
مراحل زیر یک روش کاربردی برای جلوگیری از اشتباه در خرید است:
-
شماره فنی کامل کنتاکتور را از روی بدنه یا مدارک فنی پیدا کنید.
-
نوع کاربرد و قطعه موردنیاز را مشخص کنید؛ برای مثال، کنتاکت کمکی، بوبین یا سرکوبگر اضافهولتاژ.
-
در کاتالوگ رسمی زیمنس، بخش Accessories یا لوازم جانبی را بررسی کنید.
-
شماره فنی قطعه جانبی و فریم سازگار را با مدل موجود تطبیق دهید.
-
پیش از سفارش، تعداد قطعات موردنیاز، نوع اتصال و امکاناتی را که از قبل روی کنتاکتور نصب شدهاند، بررسی کنید.
این روش بهویژه در پروژههایی که چند نسل از کنتاکتورهای زیمنس در یک تابلو استفاده شدهاند اهمیت دارد. ممکن است در یک مجموعه، کنتاکتورهای قدیمی و جدید در کنار هم کار کنند، اما لوازم جانبی آنها از نظر ابعاد یا شیوه نصب یکسان نباشد.
فرمول محاسبه تعداد کنتاکتهای کمکی موردنیاز
یکی از راههای جلوگیری از خرید اشتباه، محاسبه تعداد کنتاکتهای کمکی موردنیاز پیش از سفارش است. در بسیاری از تابلوهای صنعتی، کنتاکتور علاوه بر کنترل بار، باید وضعیت عملکرد خود را به PLC، چراغهای سیگنال، رلههای فرمان یا مدارهای اینترلاک اعلام کند. اگر تعداد این نقاط از امکانات موجود کنتاکتور بیشتر باشد، باید تجهیزات کمکی مناسب انتخاب شوند.
برای یک برآورد اولیه میتوان از رابطه زیر استفاده کرد:
در این رابطه، \(N_{\text{موردنیاز}}\) تعداد نقاط کنتاکت کمکی موردنیاز در مدار فرمان و \(N_{\text{موجود}}\) تعداد نقاط قابل استفاده روی کنتاکتور فعلی است. نتیجه این فرمول تعداد نقاط کمکی اضافی موردنیاز را نشان میدهد؛ اما بهتنهایی مشخص نمیکند که چه بلوکی باید خریداری شود. برای این کار، نوع NO و NC، ظرفیت الکتریکی کنتاکتها و سازگاری مکانیکی تجهیزات نیز باید بررسی شوند.
برای نمونه، اگر در یک پروژه به سه کنتاکت NO و دو کنتاکت NC نیاز باشد، در مجموع پنج نقطه کمکی لازم داریم. اگر کنتاکتور فعلی یک NO و یک NC قابل استفاده داشته باشد، باید دو NO و یک NC دیگر تأمین شود.
|
نوع کنتاکت |
تعداد موردنیاز |
تعداد موجود |
تعداد اضافی |
|---|---|---|---|
|
NO |
۳ |
۱ |
۲ |
|
NC |
۲ |
۱ |
۱ |
|
مجموع نقاط |
۵ |
۲ |
۳ |
نکته مهم این است که سه نقطه اضافی الزاماً به معنی خرید سه بلوک جداگانه نیست. ممکن است یک بلوک کمکی سازگار، ترکیب موردنیاز را تأمین کند یا برای رسیدن به ترکیب مناسب به بیش از یک قطعه نیاز باشد. همچنین، در برخی مدارها یک کنتاکت برای دو وظیفه همزمان در نظر گرفته میشود؛ این کار فقط زمانی مجاز است که از نظر جریان، ولتاژ، نوع بار و منطق مدار امکانپذیر باشد. بنابراین، بهتر است پیش از خرید، نقشه فرمان بررسی شود و تعداد واقعی کنتاکتهای موردنیاز مشخص گردد.
انتخاب صحیح سرکوبگر اضافهولتاژ بوبین
انتخاب ماژول سرکوب اضافهولتاژ باید براساس مشخصات بوبین و مدار فرمان انجام شود، نه صرفاً اندازه قطعه یا نام تجاری آن. نخستین عامل، نوع تغذیه بوبین است؛ زیرا تجهیزات مناسب برای بوبین AC ممکن است با بوبین DC سازگار نباشند. عامل دوم، ولتاژ کاری است. برای مثال، در مداری با بوبین 24 ولت DC باید ماژولی انتخاب شود که سازنده استفاده از آن را برای همان نوع و محدوده ولتاژ تأیید کرده باشد.
عامل سوم، رفتار زمانی مدار است. برخی مدارهای الکترونیکی سرکوب اضافهولتاژ میتوانند زمان رهاشدن کنتاکتور را تغییر دهند. اگر کنتاکتور در یک مدار توالی سریع یا کنترل حساس استفاده میشود، این موضوع باید در انتخاب تجهیزات جانبی لحاظ شود. در نهایت، شیوه نصب و سازگاری فیزیکی ماژول نیز اهمیت دارد؛ زیرا همه سرکوبگرها برای نصب روی تمام کنتاکتورهای زیمنس طراحی نشدهاند.
یک اشتباه رایج این است که سرکوبگر اضافهولتاژ با محافظ برق یا تجهیزات حفاظت موتور یکسان در نظر گرفته میشود. درحالیکه سرکوبگر بوبین برای کنترل پالس ناشی از قطع سیمپیچ کاربرد دارد و وظیفه حفاظت در برابر اضافهبار موتور یا اتصال کوتاه مدار قدرت را بر عهده ندارد. برای حفاظت موتور باید تجهیزات مناسب، مانند رله اضافهبار و وسایل حفاظت اتصال کوتاه، با توجه به طراحی مدار انتخاب شوند.
اشتباهات رایج هنگام خرید لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس
بخش زیادی از مشکلات خرید لوازم جانبی به این دلیل رخ میدهد که انتخاب قطعه تنها براساس نام مدل یا شباهت ظاهری انجام میشود. برای مثال، خریدار ممکن است کنتاکت کمکی یک فریم را برای فریم دیگری سفارش دهد، بدون آنکه سازگاری روش نصب را بررسی کرده باشد. گاهی نیز تصور میشود هر کنتاکتور زیمنس قابلیت تعویض بوبین دارد؛ درحالیکه این قابلیت به مدل و نسخه محصول وابسته است.
اشتباه دیگر، بیتوجهی به تجهیزات نصبشده روی کنتاکتور است. اگر محصول از ابتدا با کنتاکت کمکی یا مدار سرکوب اضافهولتاژ عرضه شده باشد، خرید مجدد همان قطعه ممکن است ضرورتی نداشته باشد. از طرف دیگر، در بعضی مدارها تعداد کنتاکتهای کمکی موردنیاز بدون بررسی نقشه فرمان تعیین میشود و پس از نصب مشخص میشود که نقاط NO یا NC کافی نیستند. این مسئله میتواند باعث خرید مجدد و افزایش هزینه اجرای پروژه شود.
همچنین نباید شماره فنی قطعه را فقط از روی عکس اینترنتی یا توضیحات کوتاه فروشگاه انتخاب کرد. تصاویر ممکن است مربوط به نسخههای متفاوت یک محصول باشند و بعضی فروشگاهها نیز مشخصات نسلهای مختلف را در یک صفحه ترکیب کنند. بهترین روش، تطبیق شماره فنی با کاتالوگ سازنده و بررسی مشخصات محصول موجود است. اگر قطعه برای یک مدار حساس یا صنعتی با اهمیت بالا خریداری میشود، تأیید سازگاری از سوی تأمینکننده متخصص نیز میتواند از خطا جلوگیری کند.
۱۷. راهنمای خرید لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس برای تابلو برق صنعتی
هنگام خرید، بهتر است ابتدا نیاز واقعی پروژه را مشخص کنید. اگر مسئله کمبود نقاط فرمان است، باید کنتاکت کمکی مناسب انتخاب شود. اگر هدف کاهش اثر پالس قطع بوبین است، باید سرکوبگر سازگار بررسی شود. اگر دو کنتاکتور در مدار چپگرد و راستگرد استفاده میشوند، سازگاری قفل مکانیکی و طراحی اینترلاک الکتریکی اهمیت دارد. در پروژههایی که کنتاکتور دچار خرابی شده است نیز باید پیش از سفارش قطعه، علت خرابی مشخص شود تا با تعویض یک قطعه بدون رفع علت اصلی، مشکل دوباره تکرار نشود.
برای خرید مطمئن، بهتر است اطلاعات زیر را در اختیار فروشنده قرار دهید:
-
شماره فنی کامل کنتاکتور زیمنس.
-
نوع لوازم جانبی موردنیاز و کاربرد آن در مدار.
-
ولتاژ و نوع تغذیه بوبین، در صورت نیاز به تجهیزات مرتبط با بوبین.
-
تعداد و ترکیب کنتاکتهای کمکی موردنیاز.
-
نسل محصول و هرگونه اطلاعات مربوط به تجهیزات نصبشده روی کنتاکتور.
-
شرایط نصب، نوع اتصال و محدودیتهای فضای تابلو.
اگر شماره فنی دقیق در دسترس نیست، ارسال عکس واضح از برچسب کنتاکتور و نمای تجهیزات جانبی میتواند به شناسایی اولیه کمک کند؛ البته تأیید نهایی باید با اطلاعات فنی محصول انجام شود. در مواردی که کنتاکتور قدیمی است یا قطعه اصلی دیگر عرضه نمیشود، باید علاوه بر سازگاری الکتریکی، امکان جایگزینی ایمن و الزامات تغییرات تابلو نیز بررسی شود.
جمعبندی: چگونه برای هر مدل کنتاکتور زیمنس لوازم جانبی مناسب انتخاب کنیم؟
لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس نقش مهمی در تکمیل مدار فرمان، توسعه امکانات کنترلی، مدیریت پالس اضافهولتاژ و نگهداری تجهیزات صنعتی دارند. بااینحال، نمیتوان یک فهرست واحد را بدون بررسی به تمام مدلهای این برند تعمیم داد. کنتاکتورهای 3RT201، 3RT202، 3RT203 و 3RT204 از نظر اندازه فریم و برخی ویژگیهای واحد پایه تفاوت دارند و خانواده 3RT10 نیز تجهیزات و ساختار مخصوص خود را دارد. بنابراین، انتخاب صحیح باید براساس شماره فنی کامل، اندازه فریم، نوع بوبین و اطلاعات رسمی سازنده انجام شود.
مهمترین گروههای لوازم جانبی عبارتاند از کنتاکتهای کمکی، سرکوبگرهای اضافهولتاژ، بوبینهای جایگزین در مدلهای مجاز، قفلهای مکانیکی، تجهیزات زماندار و متعلقات اتصال و نصب. هرکدام از این قطعات کاربرد مشخصی دارند و نباید جایگزین تجهیزات دیگر در نظر گرفته شوند. برای مثال، کنتاکت کمکی وظیفه حفاظت از موتور در برابر اضافهبار را ندارد و سرکوبگر بوبین نیز جایگزین تجهیزات حفاظت اتصال کوتاه نیست.
اگر قصد خرید لوازم جانبی برای یک کنتاکتور موجود را دارید، ابتدا شماره فنی آن را پیدا کنید، سپس نیاز مدار را مشخص کنید و در نهایت قطعه سازگار را از روی کاتالوگ رسمی زیمنس انتخاب کنید. این روش، احتمال خرید اشتباه را کاهش میدهد و باعث میشود مجموعه کنتاکتور با هزینه کمتر، عملکرد قابل اطمینانتری داشته باشد.
در نهایت، برای انتخاب لوازم جانبی کنتاکتور زیمنس، شماره فنی دقیق و تأیید سازگاری مهمتر از شباهت ظاهری قطعات است. رعایت این اصل در خرید، تعمیر و توسعه تابلوهای برق صنعتی، از بسیاری از خطاهای فنی و هزینههای اضافی جلوگیری میکند.
